Chợ Đồn: đẩy mạnh bảo tồn các giá trị văn hóa phi vật thể dân tộc Tày

Có mặt cùng đoàn khảo sát đến xã Yên Mỹ tìm hiểu về Câu lạc bộ then, thơ, lượn xã Yên Mỹ mới thấy được việc bảo tồn văn hóa phi vật thể dân tộc Tày hiện nay không chỉ đang được các cấp, ngành của huyện quan tâm mà người dân cũng đã có ý thức  trong việc gìn giữ và phát huy truyền thống văn hóa dân tộc mình. Thành viên của Câu lạc bộ là những người yêu các làn điệu dân ca, tham gia giao lưu khi xã, huyện, tỉnh tổ chức các hoạt động văn hóa – văn nghệ. Câu lạc bộ được thành lập từ năm 2015,  là Câu lạc bộ được thành lập đều tiên của huyện Chợ Đồn.

  Đoàn khảo sát làm việc cùng Câu lạc bộ then, thơ, lượn xã Yên Mỹ

Đối với Bà Vũ Thị Lương, trú tại tổ 12 thị trấn Bằng Lũng dù đã nghỉ hưu, nhưng với tình yêu nghệ thuật dân ca, nhiều năm qua bà đã dành nhiều thời gian để sưu tầm các làn điệu dân ca tày, đồng thời tổ chức truyền dạy hát then đàn tính cho học sinh, sinh viên trong các kỳ nghỉ hè. Tính đến năm 2018, bà đã truyền dạy cho hơn 100 học trò. Các học trò sau khi được bà truyền dạy, đều có thể tham gia biểu diễn, phục vụ công chúng.

Các làn điệu  Dân ca tày có nội dung ca ngợi quê hương, đất nước, chứa đựng tình yêu thiên nhiên, mong muốn nhân an vật thịnh, cầu cho mưa thuận gió hòa, con người mạnh khỏe, mùa màng tươi tốt, với giai điệu mượt mà, sâu lắng, âm hưởng mềm mại, đầm ấm, tạo cảm giác gần gũi, thiêng liêng. Đoàn khảo sát có mặt tại nhà ông Ma Kim Ly, xã Yên Thượng  để trò chuyện, tìm hiểu về các tác phẩm thơ Tày, hoạt cảnh, độc tấu mà ông sáng tác mới thấy giá trị nhân văn trong mỗi tác phẩm, được ông khắc họa phản ánh một cách rõ nét, chân thực  về đời sống sinh hoạt của đồng bào dân tộc Tày.  Ông là một trong số ít những gương mặt hiện nay có thể hát, sáng tác bằng tiếng dân tộc Tày. Với tài năng của ông, ông đã từng vinh dự được ghi nhận là một trong những gương mặt tiêu biểu trong tập sách gương mặt các văn nghệ sỹ dân tộc thiểu số xuất bản năm 1997.

 Ông Ma Kim Ly, xã Yên Thượng giới thiệu quyển sách gương mặt các văn nghệ sỹ

dân tộc thiểu số xuất bản năm 1997.

Theo quan niệm của dân tộc Tày,  việc giữ gìn hát Then, Đàn tính là giữ gìn tiếng nói, tinh hoa văn hóa của dân tộc để mỗi người con quê hương dù ở bất kỳ nơi đâu cũng không quên đi bản sắc, quên đi cái “gốc” của mình. Chính bởi lẽ đó, việc lập nên Câu lạc bộ hát then,  khơi nguồn sáng tác từ các nghệ nhân sẽ tiếp tục gìn giữ và truyền dạy lại những làn điệu then cổ, then mới cho thế hệ tương lai. Hát then đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu, là linh hồn trong đời sống văn hóa của đồng bào Tày.  Cất lên lời ca cùng cây đàn tính không chỉ nói lên nỗi lòng của con người, mà nó có sức mạnh gắn kết cộng đồng khi vang lên trong những lễ hội tập thể, nó để lại ấn tượng sâu sắc cho người nghe.  Ngoài những gương mặt như Bà Vũ Thị Lương, ông Ma Kim Ly. Hiện nay, tại huyện Chợ Đồn có nhiều nghệ nhân sáng tác, hát Dân ca Tày như: Ông Lý Văn Tinh – chủ nhiệm CLB Then, thơ, lượn Yên Mỹ, Ông Triệu Đức Xuân – xã Đông Viên Với Tập thơ tày Bó Cốc Liềng, Ông Lục Văn Ngọ – Tổ 8 thị trấn Bằng Lũng, Ông Lý Văn Chiến, thôn Nà Dầu, xã Đồng Lạc.……

Ông Bế Đình Giai, xã Bằng Lãng, ông cho biết: gia đình ông còn khoảng 100 quyển  sách cổ được cha ông truyền lại. Ông là thế hệ kế tiếp của gia đình lưu giữ toàn bộ số sách cổ này. Nhiều cuốn sách đã được ông dịch từ  chữ Hán – Nôm sang tiếng Tày để làm lễ cầu phúc, cầu lộc, cầu an, giải hạn phục vụ nhu cầu tâm linh cho người dân trong và ngoài xã.

  Ông Bế Đình Giai, xã Bằng Lãng giới thiệu những cuốn sách cổ lưu truyền lại của gia đình

Nói về văn hóa phi vật thể đồng bào Tày, không thể không nhắc đến trang phục, phụ kiện, đó là quần, áo, túi, mũ được làm từ chất liệu vải nhuộm chàm … Trang phục cổ truyền của người Tày được làm từ vải sợi bông tự dệt, nhuộm chàm đồng nhất trên trang phục nam và nữ, không có hoa văn họa tiết. Nguyên liệu chính là sợi bông dệt thành miếng rồi nhuộm chàm. Từ những tấm vải chàm kết hợp với thổ cẩm, người phụ nữ Tày còn có thể may thành những mặt chăn, mặt địu, khăn trải giường. Với mong muốn lưu giữ những bộ trang phục truyền thống của người Tày, chị Hoàng Thị Hiếm – xã Xuân Lạc đã chọn học nghề cắt may và chuyên may quần áo, đồ dùng của dân tộc Tày, mục đích là lưu giữ nghề truyền thống và cũng  là để phục vụ nhu cầu của người dân. Theo chị Hiếm, so với trước kia thì việc may đồ dùng cho người Tày đã có nhiều cải tiến để phù hợp với xu hướng hiện nay, người ta có thể cắt may trên nhiều loại chất liệu và màu sắc cũng đa dạng hơn.

Đối với ông Nguyễn Xuân Thợi – xã Nam Cường cho biết:  dù bản thân là người dân tộc Kinh, nhưng khi sống với đồng bào Tày  lâu năm, tự  ông đã cảm thấy yêu thích đối với bộ trang phục của người Tày.  Vì thế, mà ông đã chọn nghề may trang phục truyền thống dân tộc tày; du khách có thể tìm mua cho mình bộ trang phục Tày đã được may sẵn tại nhà ông để làm kỷ niệm. Đây là cơ sở chuyên may để bán cho khách du lịch, với đầy đủ bộ trang phục của nam và nữ, cắt may theo kiểu truyền thống, túi thổ cẩm, áo thổ cẩm trẻ em…

Việc điều tra, sưu tầm nhằm tiếp tục lưu trữ, bảo quản, hệ thống các tư liệu, phục vụ công tác bảo tồn và lưu giữ các loại hình di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc Tày, Từ đó, sẽ có những định hướng đúng đắn nhằm quy hoạch một cách phù hợp trên nguyên tắc, bảo tồn tối đa các yếu tố nguyên gốc trong văn hóa truyền thống. Việc làm đó vừa phát huy được những giá trị di sản văn hóa, đồng thời góp phần phát triển du lịch, cải thiện và nâng cao đời sống cho nhân dân.

Kết quả khảo sát, sưu tầm tại 12/22 xã, thị trấn trên địa bàn huyện: Về Nghệ nhân, hiện nay trên địa bàn huyện có 05 nghệ nhân, chủ yếu là người Tày  gồm:  Then Giai, xã Bằng Lãng; Then Túc, xã Yên Thịnh; Then Ngụy, xã Yên thượng; Then Thăm,  xã Đại Sảo; Then Hựu, xã Đông Viên. Về số người biết Hát then- Đàn tính( bao gồm cả chuyên nghiệp và không chuyên nghiệp) có khoảng 59 người, số người biết Hát then – Đàn tính trong nhóm này là người dân tộc Tày chiếm 95% . Về hiện vật liên quan đến di sản văn hóa phi vật thể “ Then Tày” thì Đàn tính là hiện vật còn lưu giữ được nhiều nhất với tổng số 101 cây. Có 03 hộ gia đình chế tác Đàn tính gồm: ông Lý Văn Chiến, thôn Nà Dầu, xã Đồng Lạc; ông Hà Đức Lỵ, tổ 6A, thị trấn Bằng Lũng;  Ông Văn Tiến Khởi, xã Bằng Lãng. Trang phục còn nguyên gốc và cách điệu có liên quan đến Nghệ thuật hát then hiện còn lưu giữ là 68 bộ….Ngoài ra, tại một số hộ gia đình xã Đông Viên, Yên Mỹ, Bằng Lãng  cũng có lưu giữ  một số hiện vật , tư liệu, tài liệu liên quan đến Then Tày. Về loại  hình hát then mới, đã có một số bài then được sáng tác phát triển từ thơ Tày do một số nghệ nhân sáng tác. Trên địa bàn huyện hiện có Câu lạc bộ hát then – đàn tính Thi trấn Bằng Lũng, Câu lạc bộ Then, Thơ, lượn xã Yên Mỹ; Nhóm đam mê hát then huyện Chợ Đồn, các câu lạc bộ. Nghệ thuật hát đám cưới ( thơ lẩu,  Quan làng, Pả mè ) hiện nay còn khoảng hơn 15 người dân tộc Tày còn lưu gữi lại các quyển thơ Lẩu./.

Bài trướcHuyện Chợ Đồn trao tặng Huy hiệu Đảng cho Đảng viên dịp 2/9
Bài tiếp theoChợ Đồn tổ chức thành công Hội thi Dân vận khéo năm 2019